|
Cand ch'a pensava a la comba, a lo fasia con un sens ëd por, bele se a arcordava pi nen l'ann ch'a l'era staje.
As visava mach che la vitura scasi a stentava a monté su cola tèra trapontà 'd pere, an cole galarìe curte,
strèite e basse, che it ës-ciairave 'dnans a l'improvisa. Con chiel a j'era për metà 'd përson e'd soa famija e
për l'àutra metà 'd conossent pòch pi che ocasionaj, ma tuti a sospiravo la fin ëd l'aventura. A vëddje parèj,
a trovava bel facessié, ma a lo fasìa pì che tut për gavesse d'acòl col afr che aj dasio j'abim sensa protession.
Ma për boneur la stra a l'era nen eterna e, rivà là amont, j'amis a l'avio salutaje con gòj e portaje dun-a a visité
lòn ch'a j'era 'd pi bél: la paròchia medieval con sò tesòr da nen chërdse 'd piture an sle muraje, na dëscuerta
ch'at lassava assè pì frapà 'd lòn ch'it sarìe maginate.
Ëd neuit a l'era balasse për festegé 'I rëscontr ch'a l'avia falo monté lassù: tra 'd gent dëdsà e dëdlà dj'Alp,
përchè, se an sle montagne a l'avio fàit passé le frontiere polìtiche, la gent montagnin-a a l'era sempe stàita
un-a e un-a sola soa siviltà.
D'antorn al farè a j'era tanta alegrìa e Virgilian-a dansava dëscàussa, con na fòrsa e na grassia ch'a arcordava
ciàir ancor adess: a-j ësmijava che cheicòsa 'd sìngher a-i fussa ant ël sangh ëd cola creatura.
A coj temp as anandiava pen-a a intré ant ël misteri fiamengh dël mond popolar dësconossù a chiel, da sempe
sitadin.
*** *** ***
Ore as trovava torna an sla stra dla comba, ma, a sarà-lo stàit për ël fond ch'a l'avio godronà, a provava pì nen lë
sparm ëd la prima vira. Tutun, aj piasìa conté ai neuv compagn ëd viagi che n'amis ësvisser, rivà 'd cò chiel là
dzora, a l'avìa dije che mai, an tuta soa vita nen curta, a l'era capitaje d'ancontré na stra parèj. Ma, se
l'impression a l'era pa pì cola, bele adess a sarìa bastaje scarté 'd pòchi centim... Aj tornava la por. A l'é mach
ëstàit n'afé 'd pòchi moment e dun-a 'I bél cioché auss a l'ha nonsiaje la presensa dël pais. E costi a l'era 'I
midem d'antlora, gavà chèich nuansa neuva ch'a dësturbava ant l'armonia che l'òm sempi ma savi dij sécoj
passà a l'avia savù goerné tra ij bòsch e le pasture e le muraje e ij cuvert ch'a l'era fabricasse. Lòn ch'a l'avia
faje perde a l'òm na man tant soasìa? E pura a j'ero 'd man grossere-adess as në veddo pòche parìa-,
brusà dal sol, gonfie 'd coaj e sovens marcà 'd ferìe afrose.
A l'ha anfilà causseton e scarpon e a l'é anandiasse vers la borgà pì a mont. Lassù a-j ëspetavo 'd gent ëd
sità parèj ëd lor, che da 'n pòchi 'd dì a sërcavo e a trovavo ant ël silensi, pen-a rompù da le vos ràire dj'òmini
e dle bes-ce, n'arpòs, na meisin-a, un mëssagi 'd vita sugnà da tanti mèis.
*** *** ***
Nen sempe 'I Piemont a l'é bin servì dai piemontèis. A sarà-lo tavòta stàit përparej? A l'é mal fé rësponde, ma,
për resté al present, a lìé tutàutr che ràir ancontré 'd piemontèis ch'a san nen e ch'a chërdo 'd savèj o ch'aj
n'anfà franch nen ëd conòsse; o ch'a penso 'd figuré bin mach arnegand lòn ch'a son; o ch'a pioro coma se tut .
a fussa përdù, nen fasend lë sfòrs ël pì cit për salvé lòn che a diso d'avèj car; o che, vagnà un cit benesse
material, as n'ambrigno che tuta la resta a vada com a peul.
Për boneur, a-i é 'dcò n'àutra rassa 'd piemontèis che, sensa nurì 'd grand'ilusion, ni për adess, ni për peui, a
fan pro cheicòsa për cambié an mej ël mond. Costi piemontèis a son miraco meno dj'àutri, ma a conto 'd pi
'd lòn che un a podrìa figuresse. Se a fussa pa parèj, ël Piemont a sarìa mòrt nen tanti ani apress re Tòjo,
ël prim a regné an sl'ltalia.
Ma, se nòsta tèra a patiss ël tradiment d'una part ëd sò pòpol, a treuva 'dcò 'd gent da fòra che a-j veul bin,
servendla con costansa e con amor. A son ij Guiu e le Mechthild, che an giuto a arsanì le ferìe duverte dai
frej. Costi-sì a fan passé 'I temp an tante ròbe garghe e sensa sust, ma ij Guiu e le Mechthild a treuvo 'I
boneur an doe stansiòte d'una borgà dësmentià, avenda për avzin-a la brava Maria, sempe an facende, ma
'dcò sempe pronta a mni a taj: che 'd lus ant sò euj grand e ciàir, e che anciarm ël son e 'I sens ëd soa
antica lenga montagnin-a!
Aj n'anfà nen se ij pì giovo, pì genà, për ël moment, as ëstërmo. A l'é già tant che 'd masnà a sia restajne
an montagna. Un di, ëdcò giutà dai Guiu e da le Mechthild, a capiran lòn che d'àutri, tirà dal bërluse fàuss ëd
le sità, a peulo pì nen capì o a dëscheurvo mach rivà a la pension.
*** *** ***
Tornà a la piassëtta, a l'ha butalo 'd bonimor l'avèj dësmentià caussèt e scarpe da sità lì aranda a la vitura.
A l'ha grignà, ma 'dcò pensà che da soe bande a saria nen suceduje d'artroveje.
Adess, intrà an cesa, a arvedìa le piture e as dasìa pen-a për le mace 'd bagnà e për le lòse s-ciapà dël
cuvert. Ij giornaj ëd Tùrin a l'avio pro cuji 'd sòld për ij cavaj ëd Venessia, ma a lassavo andé an malora,
mach vërsand minca tant chèich cite lerme
tòst suvà, ij tesòr ëd nosta siviltà dësmentià. E cost a l'era un ëd coj, d'un ësplendor ch'a l'avia pa tëmma
'd comparision. A l'é stait për chèich minute an silensi, a vive am-
drinta coj profij ësquisi, coj color viv dôp sécoj e sécoj, ch'a l'avrio fàit l'onor d'una gran cesa 'd sità. A l'era 'I
segn pi soasi 'd cola siviltà popolar ch'a l'avia tirà sù le mèire, cheidun-a maestosa parèj dël palass d'un re.
A son anviarasse giù për la comba.
Pì tard, longh le stra grande, a rijìo ij bej moro die fiëtte dai cavèj fin carëssà da l'orëtta seiran-a. Chiel a l'é
augurasse che col rije a fussa nen ilusion, përchè parèj a-j ësmijava fin-a che ij pascagi a restavo abandonà
e ij pra da sijé. Ant sò cheur, a j'era pro un pais andova a sijavo ancor e le fije a rijìo 'd gust: an col pais
lontan a l'avìa tant piasi, ma, e chiel a në savia 'I përchè, ëdcò 'd gena a torneje. |
Autori Demiurghi
Un uomo che coltiva il suo giardino, come voleva Voltaire.